أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
71
قانون ( فارسى )
فصل يازدهم - تشريح استخوان خاجى خاجى « 96 » از سه استخوان تشكيل شده است و از مهرههاى ديگر خوشتراشتر و صافتر است و مفصل آن نيز محكمتر و بالهايش پهنتر است . اين استخوان داراى سوراخى است كه كاملا در دو جانب قرار نگرفته است تا استخوان لگن مزاحم آن نشود . پىها بفاصله زيادى از اين سوراخ خارج و به جلو و عقب داخل مىگردند . مهرههاى خاجى نيز شبيه مهرههاى كمر مىباشند . فصل دوازدهم - تشريح دنبالچه استخوان دنبالچه از سه مهره غضروفى تشكيل شده است « 97 » كه زوائدى ندارند و مهرههاى آن مانند مهرههاى گردن كوچك هستند . رستنگاه پى سوراخ مشترك دوتا از اين مهرههاست و در مهره سوم « 98 » تنها يك پى از كناره آن خارج مىشود . فصل سيزدهم - گفتار نهائى درباره فائده ستون پشت بطور كلى گفتار ما درباره استخوانهاى پشت تمام نشده است ، بگذار اين باريك نظر كلى و عمومى درباره ستون پشت ابراز كنيم . گوئيم : ستون پشت در شكل كلى خود واحدى از بدن است كه بهترين شكل خود يعنى شكل مستدير « 99 » را يافته است ، چه شكل مستدير در برابر ضربهها و آسيبها از هر شكل ديگرى بيشتر در امان است و بر اثر همين شكل مستدير است كه سر مهرههاى بالائى به طرف پائين و سر مهرههاى پائين به طرف بالا خميدهاند و در مهره - هاى ميانى كه همان مهره دهم است به طرف همديگر متوجه شدهاند . مهره دهم به هيچ يك از
--> ( 96 ) - استخوان خاجى در كتب تشريح امروزى به صورت استخوان يكپارچه متشكل از پنج مهره بهم چسبيده معرفى شده است . ( 97 ) - استخوان دنبالچه از چهار مهره غضروف مانند تشكيل شده است . ( 98 ) - فقط يك عصب دنبالچهاى وجود دارد كه از مجاورت اولين مهره استخوان دنبالچه خارج مىشود . ( 99 ) - اصطلاح مستدير براى بيان شكل كلى ستون مهرهها به كار رفته است كه به شكل خط مستقيم نيست بلكه در ناحيه گردن داراى تقعر و در ناحيه پشت داراى تحدب و در قسمت كمر واجد تقعر و در ناحيه خاجى واجد تحدب است .